TRAKTAT O MALARSTWIE

Leonardo da Vinci miał mentalność badacza i uczonego, stąd jego zamiłowanie do wszelkiego rodzaju eksperymentów, nie tylko artystycznych. Niektóre z jego utopijnych wówczas projektów udało się zrealizować dopiero w naszych czasach. Rezultaty swych obserwacji i przemyśleń opisywał (pismem lustrzanym) w liczących kilkanaście tomów notatnikach opatrzonych rysunkami. Zapisał je, wraz z obrazami i wyposażeniem pracowni, ukochanemu uczniowi, F. Melziemu, który zestawił z nich zamierzony zapewne przez samego Leonarda da Vinci Traktat o malarstwie. Liczący 8 ksiąg rozdział Paragone stanowi próbę rozwiązania kwestii wyższości malarstwa nad poezją. Stanowiła ona przedmiot dyskusji i rozważań teoretycznych od czasów antyku.

Najbardziej nowatorskie i odkrywcze fragmenty Traktatu dotyczą światła i cienia, koloru i refleksu barwnego; istotne dla autora były także zagadnienia anatomii i ruchu oraz perspektywy geometrycznej, jednak zbadane przez florenckich poprzedników Leonarda da Vinci (L.B. Albertiego, L. Ghibertiego), zajmują mniej miejsca w Traktacie. Traktat o malarstwie, w wersji opartej na tzw. Codex Barberinus, przygotowanej przez rzymskiego kolekcjonera i znawcę sztuki C. del Pozzo, z rysunkami N. Poussina, wydał we Francji R. Dufresne, skrócony przekład francuski — R.F. de Chambray (1651); jego lekturę zalecano w Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby w Paryżu.

Rękopisy Leonarda da Vinci szybko uległy rozproszeniu. Były mniej czy bardziej dokładnie przepisywane, kopiowane i zestawiane w nowe całości, co utrudniało dotarcie do oryginalnej warstwy autorstwa Leonarda da Vinci. Ich krytyczne edycje wydawano od połowy XIX w. na podstawie wersji uważanych za najbardziej oryginalne (Instytut Francuski, Biblioteka Watykańska — Codex Urbinas, Windsor Castle, Biblioteca Ambrosiana w Mediolanie — Codice Atlantico, 2 edycje faksymilowe). Odnalezienie rękopisów odkupionych od Melziego przez P. Leoniego (Madryt) przyczyniło się do rozwoju badań nad teoretyczną spuścizną. Twórczość Leonarda da Vinci jako artysty, teoretyka sztuki i uczonego stanowi odrębną, ogromną dziedzinę badań naukowych, którą zajmują się noszące imię artysty towarzystwa i instytucje naukowe; jest również wydawana bibliografia poświęconych Leonardowi da Vinci publikacji. Także w Polsce od końca XIX w. są prowadzone badania nad Leonardem da Vinci, m.in. ze względu na znajdującą się w Krakowie Damę z gronostajem.

Leonardo da Vinci